कुळ: Convolvulaceae

नळीची भाजी ही वनस्पती तळी व तलावांच्या शेजारी, काठांवर, पाणथळ , ओलसर जमिनीवर, दलदलीच्या ठिकाणी वाढलेली आढळते. नळीची भाजी ही वर्षायु किंवा द्विवर्षायू वेलवर्गिय वनस्पती आहे. या वनस्पतीचे वेल जमिनीवर पसरत वाढतात.

ओळख:

खोडः नाजूक, लांब, चिखलावर सरपटणारे किंवा पाण्यावर तरंगणारे पोकळ असते. पेरांजवळ मुळे फुटतात.

फुले: द्विलिंगी, नियमित १३ ते १०० सें.मी लांबफुलांचे देठ २.५ ते ५.० सें.मी लांब, पाकळया पाच असतात.

फळे: बोंडवर्गीय, बिया २ ते ४

औषधी गुणधर्मः

१. या वनस्पतीचे संपूर्ण अंग औषधात वापरतात.

२. नळीची भाजी दुग्धवर्धक व कृमिनाशक गुणधर्माची आहे.

३. पांढरे डाग, कुष्ठरोग, पित्तप्रकोप आणि तापात ही वनस्पती उपयुक्त आहे तसेच कफ व वातवर्धक आहे.

४. ही वातानुलोमक असून दाह कमी करते.

५. कावीळ, श्वासनलिका दाह व यकृतविकारात या वनस्पतीचा वापर करतात.

६. खियांना मानसिक आणि सामान्य दुर्बलता आलेली असल्यास ही वनस्पती शक्तीवर्धक म्हणून देतात.

७. नागिणीच्या उपचारात ही वनस्पती वापरली जाते.

नाळ भाजी:

साहित्यः

नळी भाजी १ जुडी

मुग १ वाटी

कांदा १

टोमॅटो १

मिरची २ ते ३

हळद, लाल तिखट, गरम मसाला १ चमचा

तेल २ चमचे

मीठ चवीपुरते

कृती:

१. नळी भाजी साफ करून घ्यावी.

२. भांडयात तेल चांगले गरम करून त्यावर राई, जिरे व हिंग टाकावा

३. त्यावर मिरची व कांदा घालून परतवावा. हळद टाका.

४. यानंतर चिरलेली भाजी फोडणीत टाकून ती परतावावी व मुग टाकावे.

५. भाजीवर झाकण ठेवून ५ मिनेट मध्यम आचे वर शिजू दयावे.

६. भाजी शिजली की त्यावर मिठ टाकावे व नंतर खोबरे घालून चांगले मिक्स करावे.

७. २ मिनेटे भाजी शिजू दया व नंतर गॅस बंद करून टाका. (नळी भाजीत सोललेली वाल, चींच गुळ घालून आमटी सुध्दा छान बनते.)

सौ. शितल यज्ञेश सावे बोरीगाव

The post रानभाजी : नळीची भाजी appeared first on AgariKoli.com.

कुळ : Oxalidaceae

आंबुशी या वनस्पतीला आंबुटी, आंबेती, चांगेरी अशीही स्थानिक नावे आहेत. आंबोशीला इंग्रजीमध्ये सॉरेल असे म्हणतात. हे प्रामुख्याने ओलसर जागेत तसेच कुंडयातून वाढणारे तण आहे.

ओळख:

खोडः नाजूक गोलाकार, पसरट वाढणारे, खोडाच्या पेरापासून तंतुमय मुळे तयार होतात.

पाने: संयुक्त, एकाआड एक, त्रिपर्णी, त्रिकोणी आकाराच्या

फुले: पिवळी, नियमीत, पानाच्या बगलेतून येतात. फुले टोकावर येतात, टोकाकडे गोलाकार, आयताकृती, पुंकेसर १०

फळे : बोंडवर्गीय, लांबट गोलाकार, रेषाकृती, पंचकोनी, बिया अनेक

औषधी उपयोगः

१. आंबुशी गुणाने रूक्ष व उष्ण आहे. ही वनस्पती पचनास हलकी असून चांगली भुकवर्धक आहे. ही पित्तशामक, रक्तसंग्राहक आहे.

२. कफ, वात आणि मूळव्याध यांवर आंबुशी गुणकारी आहे. ही वनस्पती आमांश, त्वचारोग, अतिसार आणि तापात उपयुक्त आहे.

३. आंबुशीची पाने आमांश आणि स्कर्व्हींत वापरतात. आमांशात पानांचा रस, मध आणि साखर यांच्या बरोबर देतात.

४. कोवळया पानांचा तापात उत्तम औषध आहे.

५. ताज्या पानाची कढी अपचनाच्या रोग्यांना पाचक आहे. अपचनावर आंबुशी उत्तम औषध आहे.

६. आंबुशी पाण्यात वाटून उकळून कांदयाबरोबर पित्तप्रकोपात डोके दुखण्यावर लावतात.

७. आंबुशी वाटून सुजेवर बांधल्यास दाह कमी होऊन सूज उतरते.

आंबुशी भाजी:

साहित्य:

आंबुशीची पाने २ वाटी

कांदा 1 वाटी

लसूण १ चमचा

शेंगदाणा कूट २ चमचे

ओली मिरची २-३

गूळ अर्धा चमचा

तिखट २ चमचे

मीठ चवीनुसार

तेल २ चमचे

१. पाने स्वच्छ धुवून चिरून घ्यावीत.

२. तेलात कांदा परतून त्यामध्ये लसून, ओली मिरची चिरून घालणे किंवा तिखट घालणे.

३. थोडा गूळ, शेंगदाणा कूट घालून भाजी परतणे.

४. आवश्यकते प्रमाणे भाजीला मीठ घालून भाजीला वाफ देणे.

The post रानभाजी : आंबुशी appeared first on AgariKoli.com.

शास्त्रीय नाव: Moringa oleifera

कुळ : Moringaceae

मोरिंगा प्रजातीतील सर्वाधिक आढळणाया जातीची वनस्पती असून उष्ण कटिबंधीय व समशितोष्ण कटिबंधीय प्रदेशांत आढळणारा हा वृक्ष १० मी. उंचीपर्यत वाढतो. यांच्या फुले, पाने तसेच शेंगाचा पाककृती बनवण्यासाठी वापर होतो.

औषधी उपयोगः

१. शेवग्यामध्ये दूधापेक्षा चारपट अधिक कॅल्शियम आणि दोनपट अधिक प्रथीने हे पोषकद्रव्य असतात.

२. कोवळया पानांची भाजी आतडयांना उत्तेजना देवून पोट साफ करते. त्यामुळे जठराचा कर्करोग टाळण्यासाठी फायदा होतो..

३. शेवग्याच्या पानात हप्रिट्रीगोस्पेरमीन नावाचे तत्व असते ते जीवाणू प्रतिबंधक म्हणून कार्य करते. हयाच्या पुढे ह्रएचपायलोरी हा जीवाणू निष्प्रभ होतो तसेच आतडयातील जखमा व व्रण बर करण्यासाठी ही भाजी खूप उपयुक्त ठरते.

४. हाडे ठिसूळ होणे, वजन जास्त वाढणे, आळस, असणाऱ्यांनी ही भाजी मुबलक खावी.

५. शारीरीक, मानसीक थकवा दूर होतो.

६. डोळयांसाठी उपयुक्त अशी भाजी. फुलांची भाजी संधिवात व स्नायूंचे कमजोरी चे आजार साठी उपयोगी आहे तसेच उत्तम कृमिनाशक आहे.

७. शेवगा दोन प्रकारचा आहे.पांढरा व काळा यापैकी काळा जास्त उग्र आहे. यांच्या मुळाच्या सालीची पावडर २ ते ३ ग्रॅम प्रमाणात अधून मधून येणारा ताप, फिटस, संधिवात, सूज, जुलाब, खोकला, दमा वाढली असता वापरावी.

८. मूतखडा झाला असता शेवगा हा उपयुक्त ठरतो त्यामुळे लघवीवाटे तो बाहेर पडतो. शेवग्याच्या शेंगाची भाजी पेटातील कृमी होऊ नयेत व झालेले नष्ट व्हावेत यासाठी खावी.

१०. पचनक्रियेशी संबंधित आजार शेवगा सेवनाने नष्ट होतात.

११. शेवगा खाल्यामुळे चेहरा उजळतो व पिंपल्सची समस्या दूर होते.

शेवग्याच्या पानांचे भानोळ (वडया):

साहित्य:

बारीक चिरलेला शेवग्याचापाला ३ वाटी

बारीक चिरलेला कांदा १ वाटी

ओल्या नारळाचा कीस १ वाटी

शेंगदाण्याचा कूट १ वाटी

आल मिरची कोंथीबीर लसुण पेस्ट २ चमचे

लाल मिरची पावडर, मीठ, हळद, गरम मसाला १ चमचा

बेसन १ वाटी

तांदळाची पीठी २ वाटी

तेल २ चमचे

बारीक चिरलेली कोंथीबीर व कडीपत्ता

कृती :

१. प्रथम वरील दिलेल्या सर्व वस्तू एकत्र करून हाताने मळून व्यवस्थितीत एकजीव कराव्यात.

२. नंतर कुकर किंवा जाडबुडाच्या पातेल्याला थोड तेल लावून त्यात मिश्रण घालावे व हाताने व्यवस्थितीत करावे .

३. नंतर कुकर असेल तर शिटी काढून मंद आचेवर ठेवावे वरून एखादे झाकण ठेवावे.

४. आतल्याआत ते शिजते. २० मिनिटाने गॅस बंद करावा. थंड झाल्यावर त्याच्या वड्या कापाव्यात व शॅलो फ्राय कराव्यात.

सौ. ज्योती सुभाष सावे

डोंगरीपाडा

The post दुधापेक्षा चारपट कॅल्शियम आणि दुप्पट प्रथिने असणारा अतिशय गुणकारी शेवगा appeared first on AgariKoli.com.

पावसाळ्याच्या मोसमात निसर्ग हिरवा शालू नेसून असतो. जिथे तिथे हिरवळच हिरवळ. अश्याच एका रविवारी फेरफटका मारत असताना दिसला “टाकळा”. हिरवागार टाकळा. हि एक पावसाळी भाजी आहे. पाऊस सुरु झाल्यानंतर २-३ दिवसातच धरतीतून हे टाकळे उगवायला सुरवात होते. चवीला थोडासा कडवट असलेला आणि साधारण अंडाकृती अशी याची पाने असतात. कोवळ्या टाकळ्याची भाजी, भजी, आणि तत्सम पदार्थ करता येतात. असा हा टाकळा कावीळ या आजारावर रामबाण उपाय म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. वर्षातून एकदातरी ही भाजी खावीच असे पूर्वज सांगतात. त्यामुळे कावीळ आजार व्हायची शक्यता खूप कमी होते. टाकळ्यासोबत बाकी औषधी भाज्या देखील पावसाळ्यात उगवतात.

शास्त्रीय नाव: Cassiatora

कुळ : caesalpinaceae

टाकळा ही वर्षायू वनस्पती सिसाल पिनेसी म्हणजेच आपटयाच्या कुळातील आहे. टाकळा ही रोपवर्गीय वनस्पती एक ते दोन फुटांपर्यंत ऊंच वाढते. या वनस्पतीला काही भागात तरोटा किंवा तरवटा अशी स्थानीक नावे आहेत.
टाकळा हे तण पडीक ओसाड जमिनीवर, शेतात, बागांमध्ये, जंगलात, मोकळ्या मैदानावर, मोकळ्या जागी, रस्त्याच्या दुतर्फा जास्त प्रमाणात आढळतो. त्याची ४ ते ५ पाने निघाली कि तो खाण्यायोग्य कोवळा असतो. याचे रोप साधारण १ ते २ फूट वाढते. नंतर याला पिवळी फुले आणि लांब बारीक शेंगा येतात. शेंगा फुटून बी खाली पडते आणि पुढील वर्षी पुन्हा टाकळा उगवतो. याची चव थोडी कडवट असल्या कारणाने गुरे ढोरे हे खात नाहीत. असा हा टाकला आरोग्यदायी असून वर्षातून एकदा तरी खावा. मुंबई ठाणे या सारख्या शहरी भागात बाजारात पावसाच्या सुरवातीच्या दिवसात ही भाजी मिळते.

खोड व फांदयाः गोलाकार, खोडाच्या तळापासून अनेक फांदया तयार होतात.

पाने: संयुक्त प्रकारची, एकाआड एक, पर्णिका रात्री मिटतात.

फुले: पिवळसर रंगाची, थोडीशी अनियमीत, द्विलिंगी, पानांच्या बेचक्यात जोडीने येतात. पाकळया पाच, पुंकेसर सात, बीजांडकोश एक

कप्पी शेंगा : १० ते १६ सेंमी लांब, कोवळया असतांना वर्क, बिया २५ ते ४० तपकिरी काळसर किंवा करडया रंगाच्या, कठीण कवचाच्या.

तर आज मी एक सोप्पी टाकळा वरण रेसिपी शेअर करणार आहे. चला तर मग बघूया कसे बनवायचे हे पौष्टिक वरण.
साहित्य:
उकडलेली डाळ १ वाटी
टाकळा १५-१६

फोडणीसाठी:
लसूण २-३ पाकळ्या
राई पाव चमचा
जिरे पाव चमचा
हिंग चिमूटभर
थोडीशी हळद
मीठ चवीप्रमाणे
कढीपत्ता ६-७ पाने
कोथिंबीर
तेल १ चमचा

कृती:
सर्वप्रथम वरणासाठी जशी डाळ उकडवून घेतो त्याप्रमाणे उकडवून घ्या. अर्धी वाटी तूर/मूग डाळ तासभर पाण्यात भिजत घाला. पाणी निथळून त्यात पाव चमचा हळद, एक छोटा टोमॅटो, २ मिरच्या कापून घाला. कूकरमध्ये मूग डाळीसाठी ३ तर तूर डाळीसाठी ४ शिट्या घ्या. वाफ निघाल्यावर डाळ फोडणीसाठी वापरा.
टाकळ्याची कोवळी पाने तोडून घ्या. जर देठ कोवळे असतील तर तेही वापरण्यास हरकत नाही. पाने स्वच्छ धुवून घ्या. शक्यतो पाने कापू नये. कापल्यामुळे कडवटपणा भाजीत अथवा वरणात उतरतो. न कापता पाने वापरल्यास वरण कडू होत नाही.
पातेल्यात तेल घालून तापल्यानंतर तर मोहरी, जिरे, हिंग, लसूण, कढीपत्ता याची फोडणी द्या. लसूण थोडासा लालसर झाल्यानंतर त्यात पाने घाला. थोडंसं परतून घ्या. हळद घाला.
आता यात उकडलेली डाळ घाला. गरजे प्रमाणे पाणी घाला. चवीपुरते मीठ घाला. वरणाला उकळी येऊ द्या. उकळी आल्यानंतर ३-४ मिनिटे शिजवा. कोथिंबीर घाला. वरण तयार आहे. भाकरी किंवा गरम भातासोबत सर्व्ह करा.

औषधी उपयोगः

१. टाकळयाच्या पानांत विरेचन द्रव्य व लाल रंग असतो. या वनस्पतीत एमोडीन ग्लुकोसाइड आहे. याची क्रिया त्वचेवर होते. टाकळा सर्व प्रकारच्या त्वचारोंगांवर गुणकारी आहे.

२. त्वचा जड झालेली असल्यास याचा विशेष उपयोग होतो. त्वचारोगात पानांची भाजी देतात व बिया वाटून लेप करतात. बिया लिंबाच्या रसातून वापरण्याचा प्रघात आहे.

३. पाने व बियांमध्ये क्रायझोजेनिक आम्ल असून ते त्वचारोगात उपयुक्त आहे.

४. लहान मुलांना दात येतेवेळी टाकळ्यांचा पानांचा काढा दिल्यास लहान मुलांना ताप येत नाही.

५. पित्त, हृदयविकार, श्वास, खोकला यांत पानांचा रस मधातून देतात.

The post कावीळ आजार होऊ नये असे वाटते… तर मग आजच जाणून घ्या रामबाण उपाय … appeared first on AgariKoli.com.